AI dần trở nên quen thuộc và len sâu vào nhiều lĩnh vực của đời sống, từ những hoạt động thường nhật đến hành trình phát triển đất nước. Sống trong thời cuộc ấy, tôi đã tự hỏi, liệu sự khô khan của máy móc có thể chạm đến thế giới cảm xúc của con người?

Câu hỏi đó theo tôi đến với triển lãm nghệ thuật × khoa học trong khuôn khổ Science Fair 2026, diễn ra từ ngày 9 đến 11 tháng 10 tại số 257 Hoàng Văn Thụ, TP.HCM.

AI không có cảm xúc theo nghĩa con người, nhưng lại có thể khiến con người vui, thương cảm, ngạc nhiên và rung động

Bước vào khuôn viên, một tòa nhà lớn thu hút sự chú ý của tôi. Đến gần, tôi bắt gặp những bé sumo trong chiếc váy ballet. Tuy nhiên, điều khiến tôi nán lại lâu hơn là những dòng thông tin đi kèm từng nhân vật.

Einstein Kō, với mái tóc rối tung và chiếc tutu, nhắc nhở rằng thiên tài có thể mang nhiều hình dáng và sự tò mò chính là một siêu năng lực. Venus Kō gợi mở rằng mỗi người đều có vẻ đẹp của riêng mình, trong khi WarKōl khuyến khích chúng ta để sự rực rỡ tràn ngập cuộc sống, tạo nên một không gian vui tươi, gần gũi, nơi sự khác biệt về hình thể không phải là trung tâm câu chuyện. Được đồng kiến tạo bởi người nghệ sĩ và AI, tác phẩm mang thông điệp chống miệt thị ngoại hình đến gần người xem qua hình hài sinh động, đầy cá tính.

Hình 1. Tác phẩm “Einstein Kō”
Sản phẩm thuộc bộ sưu tập The Colors of Joy của Koichi Studio
Ảnh: Bảo Ngọc

Trái ngược với sắc màu vui tươi của Koichi, Truyen Kieu được chạm khắc thủ công trên đá và sắt, đặt ngay trước cửa chính của tòa nhà. Thu ánh nhìn vào những dòng thơ tiếng Việt không dấu, dường như dáng vóc của những năm sử oai hùng đang hoà mình cùng không gian hiện đại. Đó là sự giao thoa hay giằng co thời cuộc? Ý nghĩ ấy khiến tôi muốn được nghe thêm chia sẻ từ nghệ sĩ, để hiểu rõ hơn dụng ý “giằng co” mà tác giả gửi gắm vào tác phẩm.

Hình 2. Tác phẩm “Truyen Kieu”
Tác giả: Trixie Gia Hân
Ảnh: Bảo Ngọc

Gần đó là chuỗi tác phẩm Human Conditions: Simulation 1, 2, 3, 4 được tạo tác với sự hỗ trợ của mô hình AI tạo sinh 3D, đặt ra vấn đề: máy móc, dữ liệu và logic có thể hiểu đến đâu về những nỗ lực và nỗi đau đã hiện diện trong đời sống con người qua hàng thiên niên kỷ? Với tôi, sự hiện diện của AI trong tác phẩm đã góp phần làm nên thành công trong việc khơi gợi cảm xúc và lòng trắc ẩn, khiến tôi suy nghĩ về những hình thái con người mà máy móc đang cố gắng tái hiện.

Hình 3. Tác phẩm “Human Conditions”
Tác giả: Hoàng Phạm Gia Khang
Ảnh: Bảo Ngọc

Sự trầm tư ấy đã nhanh chóng nhường chỗ cho ngạc nhiên tại không gian Cánh tay của Trường Đại học Việt Đức. Bằng cách ứng dụng AI trong tương tác giữa người và máy, nhóm tác giả tìm cách giúp con người giao tiếp với máy móc bằng ngôn ngữ gần gũi hơn.

Hình 4. Nhóm sinh viên Trường Đại học Việt Đức cùng sản phẩm Cánh tay
Ảnh: Bảo Ngọc

Về đích tại AI không thể, với chất liệu gương bạc gợi lên sự soi chiếu, tôi dừng lại trước thông điệp: AI không thể có niềm tin và hy vọng…

Dẫu một số không gian chưa hoạt động như sơ đồ bố trí giới thiệu, việc tự mình khám phá và kiến tạo hành trình riêng chính là một phần thú vị của trải nghiệm.

Con người và AI có thể tìm thấy tiếng nói chung, dù không cảm nhận thế giới theo cùng một cách

Từ những tác phẩm được đồng sáng tạo bởi con người và AI đến những đường nét được chạm khắc thủ công, tôi nhận ra rằng mỗi cách thức đều có ngôn ngữ riêng nhưng có thể cùng mở ra những cuộc đối thoại về con người.

Có lẽ, AI không nhất thiết phải có cảm xúc như con người mới có thể khơi gợi cảm xúc nơi chúng ta. Chính những suy ngẫm và rung động được khơi lên trong quá trình tương tác là điều tạo nên sự kết nối.

Chúng ta có thể làm bạn? Tôi nghĩ là có!

Bảo Ngọc, 13/10/2026