Cùng đặt câu hỏi, cùng lắng nghe, cùng tranh biện, và cùng thử nghiệm

Lễ hội Khoa học (Science Fair) là lễ hội thường niên về khoa học và văn hóa do Viện Goethe tại Thành phố Hồ Chí Minh chủ trì. Mỗi năm, Science Fair quy tụ các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, nhà giáo dục, nghệ sĩ, doanh nghiệp và cộng đồng ở mọi lứa tuổi và ngành nghề để cùng khám phá những vấn đề xã hội đương đại, qua những lăng kính liên ngành, nơi giao thoa giữa khoa học, công nghệ và văn hóa. 

Chủ đề của Science Fair 2026 là Đối thoại với tương lai: AI – Xã hội – Trách nhiệm. Tại thời điểm này, trí thông minh nhân tạo và các mô hình ngôn ngữ lớn đã len lỏi vào gần như mọi ngành nghề và ảnh hưởng đáng kể lên cách con người sáng tạo, lao động, học tập, giao tiếp và tìm hiểu thế giới. Nhưng bên cạnh những tiến bộ công nghệ rõ rệt, nó cũng đặt ra cho toàn xã hội những câu hỏi lớn và cấp thiết hơn bao giờ hết về vai trò của những khái niệm căn bản như đạo đức, sáng tạo, giáo dục, sự bền vững, khả năng dung chứa, và rộng ra hơn, là cả tương lai của nhân loại. 

Tuy chủ đề có sức ảnh hưởng sâu rộng như vậy nhưng trên nhiều phương tiện truyền thông hiện nay, rất nhiều diễn ngôn khiến cho phần đông khán giả đại chúng có cảm giác rằng các thảo luận về AI đang chỉ dành riêng cho giới học thuật và trí thức, người thành thạo công nghệ số háo hức tối ưu hóa, và các tập đoàn công nghệ lớn quyết tâm tự động hóa. Một sự chia cắt đang âm thầm diễn ra trong sự hiểu biết của nhân loại về công nghệ AI, và rất cần có những sáng kiến truyền thông khoa học để làm cầu nối.

Trước thực trạng đó, Ban Tổ chức Science Fair 2026 cùng các đối tác chọn “đối thoại” làm phương thức chính, qua việc tạo nên một không gian để nuôi dưỡng sự hiểu biết đa chiều dành cho tất cả mọi người về công nghệ AI và các ảnh hưởng của nó lên xã hội. Đối thoại ở đây là cùng đặt câu hỏi, cùng lắng nghe, cùng tranh biện, và cùng thử nghiệm dưới nhiều dạng thức.

Để trả lời cho sự chia cắt ở trên, Science Fair 2026 được thiết kế theo bốn tiêu chí: giải trí, giàu thông tin, kích thích trí tò mò và dung chứa. Các hoạt động đa dạng được gồm các phiên thảo luận, chiếu phim khoa học, workshop tương tác, gian hàng thí nghiệm khoa học, giới thiệu các công nghệ ứng dụng mới, trưng bày và trình diễn nghệ thuật.

Chúng tôi hình dung hành trình của những nhóm khán giả lý tưởng tại Science Fair theo một trục như sau. Ở xa nhất là những khán giả không đến Science Fair vì khoa học, thậm chí nghe nhắc tới khoa học là tránh mặt. Với họ, triển lãm Bong Bóng, nơi trưng bày trưng bày các tác phẩm nghệ thuật từ thủ công tới tự động, cùng các phần trình diễn nghệ thuật mới lạ trên sân khấu có thể đánh thức các giác quan trước. Họ tò mò vì được giải trí, rồi kiến thức có thể tự nhiên đến sau.

Gần hơn một chút là những người bình thường không phải chuyên gia. Qua các phiên thảo luận hoặc tranh biện với nhiều diễn giả, với trí tò mò tự nhiên, họ có thể hiểu được các sắc thái trái chiều của ngành công nghiệp AI và tự đặt cho mình những câu hỏi lớn. Họ có thể học được từ các định hướng ứng dụng AI trong kinh doanh, y tế, môi trường, giáo dục, phúc lợi xã hội, cho tới việc băn khoăn xem chỗ đứng của mình ở đâu trong một thời đại máy biết suy nghĩ, hay AI mang lại những rủi ro hiện sinh nào.

Đối với những khán giả đã dùng quá nhiều AI hay các mô hình ngôn ngữ lớn trong công việc hàng ngày, thì Science Fair có các workshop để họ tìm lại niềm vui với con chữ.

Gần nhất là nhóm chuyên gia làm khoa học, nghiên cứu, giáo dục, thì đây là dịp để họ phát triển các hợp tác liên ngành và truyền thông khoa học tại Việt Nam. Đối với với gia đình, trẻ em, học sinh, sinh viên, đây là dịp để mọi người thoải mái chơi mà học tại các gian hàng và workshop khoa học vui.

Tóm lại, ở Science Fair 2026, Ban Tổ chức, các đối tác, lẫn khán giả đều là người đồng kiến tạo nên sự kiện. Người né tránh khoa học không bị coi là thiếu hiểu biết, người dùng LLM không phải là nạn nhân của công nghệ, người làm chuyên môn thì không còn đơn độc. Tất cả đều có chỗ riêng để hòa mình vào khoa học và vào cuộc đối thoại chung. 

Science Fair 2026 được đồng kiến tạo bởi Goethe Institut tại Thành phố Hồ Chí Minh, artLIVE, The Too Blue Scientist cùng rất nhiều đối tác khác.